Als 'ie maar geen voetballer wordt!

www.sandermeij.wordpress.com

2011-02-10T02:36:00.000-08:00

ga naar www.sandermeij.wordpress.com om Sanders recentste berichten te lezen.

Coen Moulijn en de realitycheck

2011-01-05T02:03:00.000-08:00

Het bericht dat publiekslieveling Coen Moulijn was overleden, verwarde me een beetje. Alle kranten pakten uit met nostalgisch aandoende foto’s van de glorieuze voetbalcrack; passerend, scorend of een benenbrekende Madrileen najagend. En daarmee werd langzaamaan duidelijk dat mijn verwarring, tot mijn schaamte, niet werd ingegeven door verdriet of empathie met de nabestaanden, maar door iets anders.

Naar aanleiding hiervan moet ik eerst even iets pijnlijks opbiechten. Ik moet eerlijk toegeven dat er een onheldere periode in mijn leven is geweest, tijdens welke ik ervan overtuigd ben geweest dat Coen Moulijn allang overleden was. Hetzelfde geldt voor Faas Wilkes (RIP sinds 2006). Of een voetballer wiens naam begint met ‘Kick’. Of ‘Cock’. Dit klinkt misschien wat onkies, maar ik kan er ook niks aan doen en heb er bovendien een heldere verklaring voor en die heeft niks te maken met het feit dat ik weinig in Rotterdam kom: het ligt simpelweg aan de naam; ‘Coen Moulijn’, dat is voor mij een naam die klinkt als de naam van een voetballer uit de tijd dat een voetbal nog een ‘leren knikker’ werd genoemd. Een tijd waarin men als supporter de moeder van de scheidsrechter in geval van onbegrip nog totaal buiten beschouwing liet en daarvoor in de plaats reageerde met een verontwaardigd ‘dat is toch een geheel foutieve beslissing!’ of ‘Hela! Je laat je toch zeker geen tegendoelpunt welgevallen?!’, waarop zonder omhaal de op de tribune dienstdoende bromsnor op de betreffende berisper afstapte, daarbij de wapenstok omklemmend, en deze toevoegde hem scherp in de gaten te zullen houden.
Dit laatste is een scène uit Jiskefet (de link naar het filmpje staat boven dit bericht)en ik moest er frappant genoeg meteen aan denken bij het vernemen van het nieuws over het overlijden van Coen Moulijn. Trouwens, ook als er ander nieuws in verband met deze helaas nu niet meer levende legende zou zijn geweest, had ik meteen aan deze scène van Jiskefet gedacht, waarbij een register aan associaties zich zou hebben opgedrongen. Dit behoeft misschien enige uitleg: op de eerste plaats hebben mensen van mijn generatie Coen Moulijn nu eenmaal nooit zien voetballen (hij is gestopt in 1972, ik ben geboren in 1980.) Maar op de tweede plaats zijn ze vaak wel opgegroeid met Jiskefet. De meesten kennen Debiteuren/Crediteuren, de Lullo’s en waarschijnlijk het hier aangehaalde filmpje ook wel. Het bekijken van dat laatste filmpje kan vreemde gevolgen hebben. Het klinkt misschien vergezocht, maar het heeft voor mij alles met de naam Coen Moulijn te maken. Misschien ben ik daar niet de enige in en als dat wel zo is doet het er verder ook niet toe. Want waar het om gaat is dat in dit filmpje een gevoel van nostalgie gepresenteerd wordt door middel van een afspiegeling, een uitvergroting eigenlijk, van het nostalgiegevoel van de makers van Jiskefet. In ieder geval een gevoel van nostalgie dat zij over willen brengen door middel van dit voetbalfilmpje. Waar wij, mensen van beneden de -pakweg- vijftig naar kijken, is een humoristische interpretatie van een door ons niet-gekende, dus onbekende realiteit. Niet alleen onbekend in filosofische zin, maar ook letterlijk onbekend, simpelweg omdat we het hier getoonde tijdperk nooit hebben meegemaakt. De makers van Jiskefet waarschijnlijk wel. Zij vergroten daarvan bepaalde facetten uit, die onthouden wij weer en in onze onbetrouwbare herinnering vergroten we die vervolgens op onze beurt ok weer uit. En zo ontstaat een soort hyperrealiteit, een afspiegeling van een realiteit die misschien nooit heeft bestaan. Een gevoel van nostalgie bij een tijd die we, als we er bij stilstaan, nooit hebben meegemaakt en door allerlei redenen niet kennen, en toch ook weer wel. Dat is het eerste wat me te binnen schiet bij het horen van de naam Coen Moulijn. Vandaar de verwarring. Moge hij rusten in vrede.

2020: A Chinese Odessey

2010-11-02T11:07:00.000-07:00

Bij de Chinees

Pas op het moment dat de gehelmde verkeersagent een kreet slaakte, besefte ik dat hij mij niet wilde berispen, maar juist wilde beschermen. Nu is het te laat. Ik lig onder het linkervoorwiel van een bestelbus van chemieconcern Ling inc.. Uit mijn been lijkt een stuk bot te steken. Het is duidelijk dat zoiets nooit de bedoeling kan zijn. Vanuit deze lage positie op het asfalt, is het nog moeilijker het door de toegestroomde omstanders gesproken dialect te verstaan. Hier slikken de Chinezen nog meer klinkers in dan in Pudong. Pudong was mijn aanvankelijke doel. Maar de massale aanwezigheid van andere westerse vluchtelingen daar, heeft mij doen besluiten mijn heil elders te gaan zoeken. In een andere miljoenenstad in China, waar de economie minstens zo goed draait als in Pudong. Ik moet ervoor zorgen de anderen nét een stapje voor te zijn, het spel sluwer te spelen. Dat is bijzonder ingewikkeld en vereist de grootst mogelijke toewijding.

De vluchtelingenstroom die na de derde grote beurskrach binnen een decennium vanuit het westen op gang is gekomen, noopt mij daar nu eenmaal toe. Ik heb besloten om niet zoals de meeste andere westerlingen in een haastig opgericht tentenkamp te gaan zitten afwachten. Ik heb besloten verder te reizen. In de hoop elders werk te vinden. Daarin ben ik tot nu toe nog niet echt geslaagd. Ik behelp mij met het wassen van voorruiten. Voorruiten van dienstauto’s die de hele dag optrekken en stilstaan op het draaikolkachtige verkeersplein hier. De ene dag heb ik meer succes dan de andere. Vandaag heb ik, ook met het oog op mijn hachelijke positie, duidelijk pech. Op medelijden van de gemiddelde Chinees reken ik niet. Ook nu niet. De meesten weigeren te betalen, maar soms heb ik geluk. Dan verdwijnt het geblindeerde raampje van een zakenwagen haast geruisloos enkele centimeters in het portier en verschijnt er een anonieme hand met daarin enkele Yuans. Daarmee koop ik noodles. Respijt.

Terwijl het nog maar zo kort geleden lijkt dat we konden winnen. Dat het wel goed zou blijven gaan. Dat het westen haar plek in de mondiale hegemonie zou behouden. Het is een illusie gebleken. Het is zo ongelooflijk snel gegaan.

Eerst viel de Europese export stil en al snel volgde de hele markt. Zoals Galileo Galileï de arme Ptolemeus de das om deed, was van de wet van vraag en aanbod ineens geen sprake meer. Sinds China het door haar uitgeleende geld opeiste, vormden de staatsschulden ineens een meer dan wezenlijk probleem. Miljarden Yuans bestonden ineens alleen nog maar op papier. Waarmee iedereen in het westen in een klap aan de grond zat. De EU bleef amechtig vechten met zichzelf en sommige regeringsleiders bleken ineens in staat tot opgaan in het absolute niets. Toen zijn de Chinezen hun geld maar komen halen. Daar kon je op wachten. Binnen een mum van tijd was de slapende, oude laissez-faire-mentaliteit die het westen decennialang had gekenmerkt, vervangen door een efficiënte eenheidsworst. De multinationals die op dat moment nog niet door China waren overgenomen, werden nu bij wijze van relatiegeschenk door de overgebleven overheden aan hen weggegeven. Maar arbeid in Europa bleek te duur, en zelfs tegen de door de Chinezen ingestelde salarissen bleken maar weinigen in staat werkelijk naar behoren te kunnen consumeren. Terwijl dat in essentie als verplichting werd gezien.

Al een paar maanden na de Tweede Grote Sprong Voorwaarts, verschenen de eerste berichten over westerlingen die naar het oosten waren gevlucht. Gevlucht voor de belasting. Voor justitie. Of voor de maffia. En daarbij had je natuurlijk een grote groep gelukzoekers. Daartoe behoorde ik.

Sommigen onder ons bereikten het oosten door middel van de meest buitenissige vervoersmiddelen. Want al vrij snel hadden auto’s van de zaak opgehouden te bestaan en was men genoodzaakt zich meer en meer per fiets voort te bewegen. Zo ook ik. Na ongeveer acht maanden fietsen ben ik uiteindelijk in China aangekomen.

En nu lig ik hier, te midden van het stadsverkeer, gewond en ongelukkig.

De groep kijkers groeit nog steeds. Sommigen wijzen naar mijn been, stoten elkaar aan en lijken grappen te maken in dat ondoordringbare dialect van ze. Zelf spreek ik vijf talen, waaronder Mandarijn, maar tot nu toe heeft me dat weinig opgeleverd hier.

Iemand maakt een filmpje van me met zijn iPhone 14. Dan klinkt het fluitje van de verkeersagent en alsof zij een en hetzelfde organisme is, gaat de groep ineens uiteen. Ik voel het bloed uit mijn hoofd wegtrekken. Ondanks het koele, natte asfalt, ben ik doorweekt van mijn eigen zweet.

De bestuurder van het bestelbusje en de verkeersagent lijken nu in een discussie te zijn verwikkeld. Waarschijnlijk is de verkeersagent gelieerd aan het Kader, zodat de bestuurder uiteindelijk het onderspit zal delven. Na enkele, denkelijk afsluitende keelklanken, neemt de agent zijn plek in het midden van de draaikolk weer in en voel ik ineens twee handen onder mijn oksels. Iemand sleept mij onder de wielen van het busje vandaan. Een allesverzengende pijn schiet als een kogel door mijn linkerbeen. Ik kijk omhoog in het gezicht van de bestuurder. Hij laat een oksel los en gebaart naar me met zijn iPhone 14, alsof hij me het ding ter plekke wil verkopen en stapt dan weer achter het stuur van zijn bestelbus. Hij heeft tijd verloren en tijd is geld, dus hij zal zich moeten haasten. Hij heeft me netjes tegen de rand van de middenberm van de rotonde gelegd, van waar de verkeersagent er inmiddels weer op los fluit. Ikzelf bezit geen iPhone 14, laat staan een telefoon. Maar door de gesticulaties van de bestuurder met dat apparaat, reken ik op de komst van de ambulance.

Inmiddels is het rustig geworden op het plein. De draaikolk is gaan kabbelen, lost langzaam op in de vallende schemering. Voordat de verkeersagent er vandoor ging, gebaarde hij op dezelfde wijze als de bestuurder van het bestelbusje met zijn iPhone 14 naar me, waarna hij nog eenmaal op zijn fluit blies. Ik reken nog steeds op de komst van de ambulance en betreur dat het al zo lang heeft moeten duren. De pijn in mijn been wisselt nu tussen gevoelloosheid en stekende scheuten. Ik ga rechtop zitten en slaak een kreet tegen niemand in het bijzonder. Sowieso ben ik niet in staat op eigen kracht het ziekenhuis te bereiken. Tot nu toe is er nog geen enkele taxi gestopt, omdat taxichauffeurs hier weten dat westerlingen vanuit oude, verloren gegane cultuuropvattingen de neiging vertonen om impulsief taxi’s aan te houden, er geen rekening mee houdende die nooit te kunnen betalen. De taxichauffeurs weten dat en hanteren derhalve stilzwijgend de regel niet te stoppen voor westerlingen.

Plotseling hoor ik achter mij het aanzwellende geluid van de elektrische bezemwagen. Ik kijk naar links en zie inderdaad twee vegers aankomen, gevolgd door een wagentje dat de door hen aangeveegde troep opslokt. Eén van de vegers is geen Chinees. Ik blijf naar hen kijken totdat ze binnen gehoorsafstand zijn en besluit dan om in vijf talen hulp te vragen. De Chinese veger gebaart ditmaal zonder iPhone naar me, lichtelijk geïrriteerd lijkt het, en veegt om mij heen. De westerse veger biedt zijn excuses aan en deelt mee, dat wanneer hij van zijn routine afwijkt, ontslag op staande voet volgt. Vooral wanneer het helpen van zwervende westerlingen betreft. Het bezemkarretje bezemt vlak langs de middenberm van de rotonde en maakt een keurig bochtje om de plek waar ik zit, hulpelozer dan ooit nu. Er welt iets in mij, een oergevoel, een kramp in mijn buik die ik nooit eerder heb gevoeld. De straatvegers en het karretje staan stil, enkele meters bij mij vandaan. Er wordt overlegd. Dan draait de westere straatveger zich om. Het is echt waar, hij draait zich om en begeeft zich in mijn richting. Eindelijk. Hij zal me helpen. Hij zal ervoor zorgen dat alles goed komt, dat ik in een schoon bed in het ziekenhuis geopereerd zal worden aan mijn inmiddels surrealistisch uitziende been. Een lieftallige zuster zal me straks instoppen en pitloze druiven voeren.

‘Pardon,’ zegt hij in het Mandarijn, ‘Ik ben van de gemeente, dus formeel moet ik u vragen of u hier wel een vergunning voor hebt.’ Verbijsterd kijk ik hem aan.

‘Indien u geen vergunning hebt, ben ik gemachtigd u over te dragen aan justitie, die op haar beurt kan besluiten u te werk te stellen.’ Ik voel mij zoals een eendagsvlieg zich moet voelen bij het vallen van de avond.

‘Ik heb geen vergunning’, zeg ik ijzig.

‘In dat geval treedt de procedure in werking.’ Hierop grijpt hij een soort tang die in een foedraal aan zijn riem hangt. Hij richt het ding op mij.

‘Eerst krijgt u een tatoeage. Dit is bij wijze van experiment. Daarna volgt de standaardprocedure.’

Er volgt een knetterend geluid. In een flits wordt een connectie in mijn hoofd verlegd. Voor me staat een beeldschoon meisje. Ze draagt een fluorescerend hesje over haar zwarte ondergoed. Op haar hoofd prijkt een helm en om haar nek hangt een fluitje. Naast haar staat haar prijs in Yuans.

‘Ik heb geen eigen mening,’ zegt ze glimlachend tegen mij, ‘jij toch ook niet? Even goeie vrienden.’

Ik schud mijn hoofd en kijk haar stralend aan. Ze is gestuurd door Ling inc. en ik zal voor altijd van haar houden. Op de Noordzee in de verte dobbert De Vergulde Draek.

Literatuur met een moraal. De Literaire Kring van Marjolijn Februari

2009-12-22T03:23:00.000-08:00

Vorige week had ik het op weinig vleiende wijze over De Utopisten van Louise O. Fresco. Tevens maakte ik een vergelijking met een boek dat mij, in tegenstelling tot Fresco’s roman, nu eens wél heeft weten te bekoren, dit bijna ondanks het feit dat het in 2008 ook genomineerd was voor zowel de Libris als de AKO-literatuurprijs. Op het woordje ‘ondanks’ kom ik later nog wel een keer terug.
Want nu wil ik het hebben over De Literaire Kring van Marjolijn Februari. Marjolijn Februari. Marjolijn Februari. Het blijft een curieuze naam. In het dagelijks leven heet deze hooggeleerde dame overigens Marjolijn Drenth, maar dat geheel terzijde. Ik wilde het dus over haar boek hebben. In De Literaire Kring wordt op pijnlijke wijze de zelfgenoegzaamheid en de hypocrisie van de intellectuele elite aan de kaak gesteld. Een select groepje onuitstaanbare notabelen komt eens per maand samen in wat ze zelf ‘een literaire kring’ noemen, om hoogstaande wereldliteratuur te bespreken. In feite hetzelfde als wat ik hier doe, maar dan met meerdere bollebozen bij elkaar. Alleen heeft deze kring, in tegenstelling tot schrijver dezes, een stinkend lijk in de kast.
Tijdens en na het lezen van dit boek, kende ik de nodige frustratie. En dat is in dit geval nu eens positief bedoeld. Frustratie ervaar ik wel vaker tijdens het lezen van een goed boek, in de trant van ‘verdomd, ik wou dat ik dit had bedacht!’, maar in dit geval overviel mij dit gevoel vanwege Het Grote Geheel van het vertelde; De Moraal dus. Echt waar. Naar mijn gevoel voert in De Literaire Kring het morele dilemma de boventoon. Jawel, een boek met een moraal! Een geangageerde roman! En nog meer reden tot juichen, want: dit engagement wordt nergens irritant! De personages daarentegen des te meer. Dat is op zich al knap.
Het morele dilemma behelst in dit boek meerdere facetten, maar komt vooral neer op de vragen: wie is schuldig, wie is verantwoordelijk en wie is er het hypocrietst? Overduidelijk zijn dat de in het boek ten tonele gevoerde leden van de eerdergenoemde literaire kring in het lommerrijke dorp waar het verhaal zich afspeelt. Deze leden, met name het personage Randolf Pellikaan, wekken soms grote ergernis op, hetgeen ook weer positief bedoeld is, want Marjolijn Februari is erg bedreven in het neerzetten van hypocriete personages. Randolf bijvoorbeeld, bekleedt een hoge positie in het juridisch-academisch milieu, heeft over de meest uiteenlopende maatschappelijke, poitieke en culturele thema’s altijd een uiterst intellectuele mening paraat en is daarbij min of meer medeplichtig aan doodslag op tachtig kinderen in Haïti. Dit omdat hij in het verleden een ander toenmalig lid van de literaire kring van juridisch advies heeft voorzien omtrent de verkoop van vervuilde glycerine, die vervolgens gebruikt werd als bestanddeel van hoestdrank. Door inname van die hoestdrank zijn die kinderen hoogstwaarschijnlijk om het leven gekomen. Nadat de hele zaak naar buiten was gekomen en desbetreffend lid –Erik de Winter- was afgeserveerd maar verder niet vervolgd, royeerde Randolf hem als lid van de literaire kring, een daad waarmee hij zijn hypocriete rotheid maar weer eens eens bevestigde. En nu, zeventien jaar later, ‘leeft hij om het gebeurde heen’[sic.] en weigert hij erover te praten. Liever filosofeert hij er op los om zo zijn eigen eruditie te bevestigen. Daarin zit ook de moraal van het boek: Het nadenken en vooral praten over grote thema’s en morele dilemma’s, maar als het puntje bij paaltje komt zelf niets doen. Het is het soort struisvogelgedrag van een intellectuele elite die door Marjolijn Februari op een pijnlijke, overtuigende manier wordt beschreven. Gesitueerd overigens in een decor dat bolstaat van de 21e-eeuwse actualiteit, zoals uiteenlopende zaken als de nasleep van 9/11, de Europese danwel Nederlandse identiteit of consumentisme.
Door de keuze voor het beschrijven van deze elite wordt het soms nogal moeilijk het verhaal te blijven volgen vanwege de essayachtige passages. Tegelijkertijd is dit effectief, omdat je zo als lezer weinig tot niets te weten komt over de gemoedstoestand van de personages, ze komen kil en soms zelfgenoegzaam over, hetgeen overslaat op de sfeer die het boek ademt. Het hoofdpersonage Teresa bijvoorbeeld –geen lid van de literaire kring, maar wel de bescheiden, verstandigere dochter van Randolf- komt lange tijd niet echt tot leven en blijft afstandelijk. Er wordt ook op een afstandelijke manier over haar verteld, alsof vorm en inhoud samenvallen. Pas als ze ontdekt wat er in Haïti is gebeurd, komt ze ‘tot leven’.
De titel vind ik trouwens erg effectief gekozen, omdat het een geslotenheid suggereert, die typisch is voor zowel de in het boek beschreven literaire kring als de leden ervan. Bovendien heeft een kring iets navelstaarderigs en veiligs, wat letterlijk blijkt als Randolf aanvankelijk weigert het boek van de dochter van Erik de Winter te lezen, vanwege een te hoog chicklitgehalte, dat vervolgens toch doet om het daarop, tijdens de maandelijks literaire bijeenkomst te weigeren te bespreken, om zo toespelingen op zijn eigen laakbaarheid te vermijden.
Qua stijl vind ik het soms ietwat ‘over the top’, met name zinsconstructies als ‘hartelijk zonlicht’ (p.105), of iemand met een ‘lichte, klankrijke stem’ (p.137), maar dat is nou eenmaal een kwestie van smaak. Ook zijn sommige beschrijvingen nogal dubbelop; zo wordt er een keer of vijf melding gemaakt van het rieten dak van het huis van Randolf en zijn vrouw Iris, waarbij je je op een gegeven moment begint af te vragen wat je nou eigenlijk te schaften hebt met een rieten dak. En een Amsterdamse taxichauffeur die spreekt over tijd, ruimte en de ondeelbaarheid van de oneindigheid lijkt mij tamelijk vergezocht. De taxichauffeurs in Amsterdam die ik ken, missen toch meestal vooral hun familie in het Rifgebergte.
Naar het einde toe wordt het boek wat minder interessant, omdat er nauwelijks iets nieuws wordt verteld. Als lezer was ik er benieuwd naar of er nog een moment van gerechtigheid of een uitsmijter zou komen, zoals Randolf die een hartaanval krijgt en dood neervalt, maar dat gebeurt dan weer niet. Het boek kabbelt naar zijn einde en de leden van de literaire kring hebben hun hachje weer gered. Geen gerechtigheid dus. Ik had het kunnen weten, maar het blijft frustrerend. Wel een aanrader.

Nijmegen aan de Maas?! - De Utopisten van Louise O. Fresco

2009-12-15T07:36:00.000-08:00

Een nominatie voor de Libis Literatuurprijs, stelt dat kwaliteitstechnisch nou nog wat voor, of blijft het gewoon huilen met de pet op om het zoveelste slechte Nederlandse boek? Ik heb de proef op de som genomen met een nominatie van afgelopen jaar, namelijk De Utopisten van Louise O. Fresco... Hieronder geef ik, de mij zo kenmerkende bescheidenheid in acht nemend, mijn bevindingen weer. Ik moet erbij zeggen dat ik mij er pijnlijk van bewust ben dat het makkelijker is iets af te kraken dan de hemel in te prijzen, maar de omstandigheden gebieden mij nu eenmaal open en eerlijk te zijn. Waarvan akte.

Wat doet het met een mens wanneer die, na jaren in allerlei al dan niet politieke (aktie)groeperingen gezeten te hebben, vrij onverwacht tot staatssecretaris wordt benoemd? Om te beginnen wordt dat heuglijke feit gevierd: ‘Michiel viert feest. Dus vieren wij allemaal feest!’ (p. 12)... ooit weleens op een feestje gestaan en iemand zoiets horen uitroepen? Ik dacht het inderdaad ook niet. Zo begint De Utopisten en de toon blijkt meteen gezet.
Het is een tekenend begin voor hoe krakkemikkig en onnatuurlijk de spreektaal in deze roman wordt gebezigd; mensen van vlees en bloed praten niet op een dermate debiele wijze zoals ze dat in deze roman doen. De mede hierdoor nooit tot leven komende personages zijn talrijk, en vertegenwoordigen stuk voor stuk een bepaalde overtuiging, die al dan niet van politiek-ideologische aard is. Neem het personage Julia bijvoorbeeld, ze had een onduidelijk vriendje ergens in een ver buitenland, en dat blijkt helaas overleden te zijn tijdens een verblijf in zijn geboorteland Ecuador. Zij erheen natuurlijk, maar haar weinig empathische ouders begrijpen haar natuurlijk weer niet. Sterker nog: ‘Niemand begreep haar’(p. 57) en dus roept ze uit: ‘laat me toch eens mijn eigen leven leiden!’ (p.59) Het lijkt wel alsof de auteur van tevoren een aantekening heeft gemaakt bij het personage Julia, iets in de trant van ‘Ze voelt zich onbegrepen en wil haar eigen leven leiden.’, en is vergeten achter deze aantekening ‘uitwerken’ te zetten. Het is één van de vele manco’s aan deze roman: de karakters zijn zonder uitzondering onuitgewerkt, spreken letterlijk in zinnen die hen moeten typeren of karakteriseren en blijven bovenal van papier, komen nooit tot leven. Tot overmaat van ramp zijn de beschrijvingen van het doen en laten van eenieder in dit boek zo clichématig als een broodje kaas. Een wit bolletje kaas zelfs. Lydia, de tweede vrouw van hoofdpersoon van Michiel lijkt, als ze een mooie jurk aan heeft, ‘op een filmster uit de jaren dertig’, iets originelers kon er kennelijk niet van af. Okee, 'ze leek op een pooierloze hoer met kerstmis' was wellicht enigszins over-the-top geweest, maar evenzogoed wel spannender. Het eindeloze gebabbel over bijvoorbeeld Lydia’s goede smaak op het gebied van woninginrichting en kleding is saai en risicoloos. Wat gaat ons het bovendien aan?
Of neem bijvoorbeeld Gerrit, een getroebleerde milieufanaticus, die zegt het volgende, als reactie op een zekere Paul die aankondigt naar Nigeria af te reizen: ‘Nigeria? Al die rijke oliegeneraals, wat moet je daar?’, zodat de lezer ten overvloede herinnerd wordt aan de idealen van Gerrit. Om Gerrit vervolgens te horen suggereren dat Azië of het Midden-Oosten toch ook prima bestemmingen zijn. Ontzettend overtuigend, je hoort het Huub Stapel zo zeggen met z'n acteerstem.
Kenmerkend voor dit boek zijn verder de vele slordigheden. Niet alleen kleinigheden op het gebied van verleden tijd en tegenwoordige tijd of enkelvouds- en meervoudsfouten als
‘…, bleken er een aantal…’ (p.15) komen veelvuldig voor, maar ook grotere, met als hoogtepunt Nijmegen, u weet wel, die stad in Gelderland, die toch vrij algemeen bekend staat als ‘Havana aan de Waal’, dat wist u best. Welnu, dat Nijmegen ligt in Fresco’s chaotische universum ineens aan de Maas. (p.130) Je vraagt je af of er überhaupt een redacteur aan het werk is geweest bij de totstandkoming van dit boek. Een bevestiging van het aloude principe ‘schrijven is schrappen’, dat is wat De Utopisten in helaas negatieve zin is.
Wat de lezer verder vooral op zal vallen, is de vrijblijvendheid van het vertelde en de vrijblijvendheid van de volgorde waarin dat gebeurt. Keer op keer vraag je je af waarom de verteller je zo nodig deelgenoot wenst te maken van de vaak oninteressante zieleroerselen van de personages, die stuk voor stuk zo eendimensionaal als een smileyface zijn. 'Waar gaat dit heen? Waarom lees ik dit?', vraag je je af. Gelukkig vraagt hoofdpersoon Michiel zich dat op een gegeven moment ook af, hetgeen dan weer tot onbedoelde hilariteit leidt. De meanderende, doch simpele plot en de zich daarbij zijdelings voordoende incidenten, die bedoeld lijken om het verhaal nog enig cachet te geven, zijn bij elkaar niet boeiend genoeg om te beklijven. Was het verhaal in een stilistisch betere vorm gegoten, waren er pakweg honderd pagina’s geschrapt en was het bovenal minder slordig in elkaar gezet, dan had het nog best een interessant verhaal kunnen zijn, dat evenwel nooit het Nederlandse polderniveau zou ontstijgen.

Het laatste hoofdstuk van dit boek, wordt trouwens ineens weer razendsnel afgeraffeld, alsof alles binnen het bestek van enkele pagina’s moet worden opgelost. En dat gebeurt ook. Alles is weer bij het oude, oude vriendschappen worden bevestigd, de belangen voor een verantwoord ecologisch beleid gestoeld op een pragmatisch-technologische benadering van het milieu zijn uitgesproken en het boek is uit. Weten we dat ook weer.
Ergens doet De Utopisten denken aan De Literaire Kring van Marjolein Februari, die ook een milieu van navelstaarderige machthebbers beschrijft, alleen doet Februari dat veel beter dan Fresco. Misschien had die beter een essay kunnen schrijven. Of een betere redacteur moeten nemen. Of iets anders moeten gaan doen. In ieder geval zou ik niemand De Utopisten willen aanraden. Het heeft er alle schijn van dat men bij Prometheus heeft zitten slapen. Dat een dergelijk boek vervolgens genomineerd wordt voor de Libris Literatuurprijs van 2008, zegt helaas veel over de ingekaktheid van het Nederlandse literaire klimaat. Volgende keer meer hierover...

Please allow me...

2008-12-18T04:45:00.000-08:00

De gaten in je brein zijn de gaten in mijn hand ik
spaarde enkel honkbalknuppels en geen
bushokje was veilig voor mij

ik ben de bikker de pennelikker
de vuile flikker die met je meisje gaat
ik ben de labbekak die je asbak jat
ik hang onsamen ik ben als een blender
geen puntjeszuiger maar een lathooglegger
de egopoetser CV-vervalser
de hondenhater de circusuitbater
en nee, ik wil de baby niet zien
ik wil er niet eens aan ruiken

Ik ben het lek in je kernreactor
Het vogelbekdier op je struisvogelfarm
Ik ben het lijk dat bovendrijft
Na weken onder water

Ik ben de hersenchirurg met Parkinson
Ik sta ’s nachts in de kamer van je zusje
te schudden of ze het nog doet
Ik ben al met al, geen aardige jongen
Maar ik bedoel het allemaal goed

Ter info:

2008-12-18T03:09:00.001-08:00

Sander spuit Zich vanaf nu hier.